١٠روستای ديدنی ايران

در مورد روستا و دِه تعاریف متعدد و زیادی گفته شده، دِه یا روستا که در کتاب‌های نشر قدیم به صورت دیه هم دیده می‌شود، درپارسی میانه، دِه (Deh) درپارسی باستان(Dahya) به معنی سرزمین و در روستابه شکل دخیو (Daxya) آمده‌است درایران، دِه از قدیمی‌ترین زمان یک واحد اجتماعی و تشکیلاتی و جایی بوده‌است که در آن گروه‌هایی از مردم روستایی برای همکاری در زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی گرد هم تجمع یافته‌اند. دِه اساس زندگی اجتماعی ایران را تشکیل می‌دهد و اهمیت آن به اعتبار اینکه یک واحد تشکیلاتی در زندگی روستایی است، در سراسرقرون وسطوا از آن پس تا به امروز برقرار بوده‌است.

اما در سال‌های اخیر تقاضای برای بازدید مناطق غیر شهری ایران چه در قالب تورهای ترکیبی( متشکل از چندین شهر و روستا) و چه به صورت مستقل افزایش یافته است.

در این مطلب بدون هیچ اولویت و ترتیب خاصی ده منطقه ایران با بافت روستایی که می‌تواند جایگزین سفر به شهرهای بزرگ شود آورده شده است.


١-روستای چورت

این روستا که در مناطق جنگلی احاطه شده است شاید بیشتر معروفیت خود را مدیون دریاچه چورت که "میانشه" هم نامیده می‌شود باشد.دریاچه میانشه در شکاف دره‌ای با شیب تند قرار گرفته و دور تا دور دریاچه را پوشش‌های جنگلی بکر و درختان قدیمی در بر گرفته‌ است. دریاچهٔ میانشه یادریاچهٔ چورت (خواهرخواندهٔ دریای خزر) در فاصلهٔ ۱۰ کیلومتری روستای چورت حد فاص لساریتاکیاسر دراستان مازندران ایران قرار دارد. این دریاچه، در ۳۵۰ کیلومتری تهران در جنگل‌های بکر روستای چورت دربخش چهاردان گه شهرستان ساری واقع در ۵۰ کیلومتری جنوب این شهراست. وسعت این دریاچه حدود ۲٫۵ هکتار است. این دریاچه به دلیل نزدیکی به روستای چورت، دریاچه چورت هم نامیده می‌شود. این دریاچه در سال ۱۳۱۸ خورشیدی بر اثرزمین‌لرزه ورانش زمین و در پی آن بسته شدن مسیر آب چشمه‌ای که در کنار دریاچه قرار دارد، بوجود آمده‌است. هنگام کاهش آب، پدیدار شدن باقیمانده درخت‌هایی که در محل پیدایش دریاچه بوده‌اند منظرهٔ ویژه‌ای را ایجاد می‌کند. . شکل هندسی دریاچه به شکل بیضی کشیده بوده و ژرفای آن با توجه به میزان بارش‌های فصلی متغیر است. ماهی‌های موجود در دریاچه توسط افراد محلی به دریاچه انداخته شده‌است.


٢-روستا، آبشار و آب گرم زیارت

روستای زیارت با معماری خاص و ارزشمند آن میزبان مسافران و گردشگران زیادی از مناطق مختلف کشور در فصل های مختلف است.زیارتگاه این روستا، از هزاران سال پیش این منطقه از بزرگترین و معروفترین عبادتگاهها و زیارتگاههای بوداییان به شمار می آمده که برای زیارت از تمام آسیا به این منطقه می آمدند.همچنین آثار باقی مانده از شهر سوخته که قدمت آن به هزاران سال پیش می رسد و همچنین روایتهای تاریخی حاکی از این مدعاست.از نکات جالب در مورد این روستا، میانگین عمر بالای مردم آن است که علت آن نیز زندگی طبیعی و استفاده از مواد غذایی جنگلی است.این روستا در میان دو دامنه کوهستانی و جنگلی قرار گرفته و زیارت بدلیل هوای خنک و معتدل به روستای ییلاقی در تابستانها و در زمستانها بدلیل برف با وجود قرار گرفتن در نزدیکی منطقه ای که هوای معتدل دارد همواره مدنظر گردشگران و مسافران است.از مجموع جاذبه های این روستا، آبگرم آن با خواص درمانی و نیز وجود امامزاده جلوه خاصی به این منطقه و توانایی خاصی برای پذیرش مهمان از سراسر آشوراده است. آبگرم روستای زیارت که تنها چشمه آبگرم در استان گلستان است دارای آب صاف و زلال و فاقد طعم و بوی تند و خاص بوده و گرمای ملایم و مطبوعی دارد.در راستای ثبت آثار باستانی و تاریخی استان و با پیگیری‌های این سازمان بافت تاریخی روستای زیارت که متعلق به دوره‌های قاجاریه و پهلوی است بعد از ۷۵ سال، ثبت و در فهرست آثار ملی کشور گنجانده شد.


٣-روستای پالنگان

پالنگان، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان کامیاران دراستان کردستان ایران است. این روستا که دارای قدمتی پیش از اسلام با چشمه‌های پرآب است و دره زیبای تنگیور در فاصله ۸۰۰ متری آن قرار دارد، در ابتدای اورامان کردستان قرار دارد و دارای خانه‌هایی با ساختار پلکانی می‌باشد.این روستا در طول تاریخ حیات خود چندین بار ویران گشته است و بار دیگر بنا شده است. پالنگان تا قبل از زمان هه لوخان اردلان(۹۹۵ - ۹۶۹ شمسی) مرکزحکومت اردلان بوده است. نظر غالب اکثر مورخان بر مسقط الراس بودن پالنگان برای حکومت اردلان است و از زمان پیدایش این امارت در سال ۱۱۶۸ میلادی (۵۴۷ شمسی و ۵۶۲ قمری) تا زمان انتقال مرکز حکومتشان به قلعه حسن‌آباد سنندج در حدود سال ۱۶۰۰ میلادی (حدود سال۹۸۰ شمسی و ۱۰۱۰ قمری) بمدت بیش از ۴۰۰ سال مقر حکومت کداخدامنشی اردلان بوده است. پالنگان تا قبل از زمانهه لوخان اردلان(۹۹۵ - ۹۶۹ شمسی) مرکزحکومت اردلانبوده است.یکی از رسوم اهالی این روستا این است که مردم آن، ۲۵ روز مانده به اول فروردین به استقبال سال نو می‌روند و طی مراسمی به پای‌کوبی و رقص کردی می‌پردازند. روستای پالنگان در دره‌ تنگیور و در محل چشمه‌های پرآب قرار دارد که آثار و بقایای آتش‌کده‌ها و پل‌های قدیمی در آن نمایان است.رودخانه خروشان تنگی ور که از میان آبادی می‌گذرد آن را به دو قسمت تقسیم کرده است و خانه‌های روستا با سنگ و بیشترشان به صورت خشکه چینی ساخته شده است.


٤-سی‌سخت

سی‌سخت شهری در ۳۵ کیلومتری شمال غربی شهریاسوج و در استان کهگیلویه و بویراحمدایران قرار دارد. این شهر مرکزشهرستان دنااست.این شهر در دامنه کوه دنابلندترین کوه رشته‌کوه زاگرس واقع می‌باشد و منطقه‌ای گردشگری به‌شمار می‌آید.از جمله مناطق گردشگاهی این شهر می‌توان به کوه گل-چشمه میشی-دشتک-بن رود و بندان اشاره کرد. شهر سی سخت با مساحت تقریبی ۵/۲ کیلومتر مربع در دامنه کوه ۴٬۴۰۹ متری دنا واقع گردیده‌است. برای مسافرت به این شهر می‌توان از جاده یاسوج به سی سخت استفاده کرد؛ و یا از اصفهان-سمیرم-سی سخت به این شهر رسید. (اصفهان - سمیرم اتوبان است) اقلیم سی‌سخت تحت تأثیر کوهستان دنا سردسیری است و قسمتی از پائیز و سرتاسر زمستان از برف پوشیده‌است؛ و همین امر موجب پرآبی منطقهٔ سی‌سخت است؛ و جویبارها و چشمه‌سارهای دائمی از مناطق برفی سرازیر شده و منطقه را سیراب می‌سازد. شهر سی سخت به سبب موقعیت جغرافیایی و قرارگیری در دامنه کوه دنا دارای هوای مطبوع و خوشایند، آب سالم، خوشگوار و فراوان است.چشمه میشی: بزرگترین و پرآب‌ترین چشمه‌اش چشمه «بشو = Bocu» یا چشمه میشی است که در پائین گردنه بیژن قرار گرفته و آب آن با وجود تأمین آب آشامیدنی شهر، زمینهای زراعی ده بزرگ سی‌سخت را نیز آبیاری می‌کند.چشمه سرد: واقع در منطقه کوه گل شهر سی سخت. چشمه توف: مشرف بر شهر توریستی سی سخت. چشمه توف: مشرف بر شهر توریستی سی سخت.


٥-روستای هجیج

این روستا از دیدنی‌ترین جاذبه‌های گردشگری استان کرمانشاه است و در ۲۵ کیلومتری شهرستان پاوه قرار دارد.هجیج یکی از روستاهای پلکانی است که شباهت بسیاری به ماسوله دارد.به علت کمبود زمین، پشت بام هر منزلی حیاط منزل پشتی محسوب می‌شود.خانه‌های هجیج همگی از سنگ و اغلب به صورت خشکه چین و پلکانی ساخته شده است.وقتی قصد سفر به این نقطه از کشورمان را دارید اگرچه هنوز به هجیج نرسیده‌اید، جاده پر پیچ و خم و تند کوهستانی در میان صخره‌های سنگی با تونل‌های زیبایش توجهتان را جلب خواهد کرد.در قعر دره رود پرآب و خروشان سیروان جریان دارد و بر دامنه تند کوه خشن و طبیعت وحشی، سبزی درختان روستایی پررونق و زنده پیداست و در میان سرسبزی درختان، خانه‌ها. خانه‌هایی که حیاط هر یکی، بام آن یکی است و جالب آنکه در و پنجره‌های همه خانه‌ها آبی آسمانی رنگ شده است.پس از خود روستا مردم مهربان و مهمان‌نواز و خودکفا و بی‌مانند هجیج با لهجه زیبای هورامی کردی که بسیار نزدیک به اوستایی و پهلوی است و بعد لباس‌های سنتیشان شگفت‌زده‌تان خواهد کرد.روستا غیر از باغ‌های سبز و مردم مهربان و خانه‌های زیبایش دیدنی‌های دیگری هم دارد.اما سوغات ویژه هجیج گیوه آن است که بسیاری از اهالی روستا از همین راه کسب درآمد می‌کنند.گیوه هجیج پای چپ و راست ندارد و در اندازه‌های مختلف ساخته می‌شود و به رنگ سفید با کفی‌هایی به رنگ آبی کاربنی، قرمز، سفید و … به فروش می‌رسد.


٦-روستای کارتا

روستای کارتا در حدود چهل کیلومترى ایذه در استان خوزستان واقع است.مردم این منطقه عموما از قوم بختیاری هستند و با گویش مشترک لری. اینجا قایق ها مدام در حال رفت و آمدند ودر ایام تعطیل این رفت وآمدها چند برابر میشود. شاید برای کسی که اولین بار است به این منطقه سفر می کند و برای اولین بار است ،این پرسش پیش آید که این همه مسافر در این منطقه دورافتاده و زیبا به کجا می روند. ساده ترین راه دسترسی به روستا عبور از در یاچه است .دریاچه ای که از قدیم الایام وجود داشته اما احداث سد شهید عباس پور در این حوالی باعث گسترش آن گردیده و روستا را به شبه جزیره ای زیبا تبدیل کرده است. برای رسیدن به روستا راه دیگری هم هست راهی سنگ لاخ و پر نشیب که ساعت ها رانندگی در جاده ای کوهستانی را می خواهد . مسافران برای رسیدن باید به قایق هایی سوار شوند که اغلب مالکان آن مردم محلی هستند.هر قایق در حال رفت و آمد معمولا ۶۰ الی۶۵ دفعه در مسیر دریاچه رفت و آمد میکند. در بین روستاهای منطقه پیان شهرستان ایذه روستای کارتا بیشترین حجم مسافر و گردشگر را دارد. اصلی ترین شغل مردمان این روستا دامداری و دامپروری است که شغل نیاکان مردمان این روستا است. جنگل های کم تراکم بلوط در ایران فقط در کوهستان زاگرس دیده می شود آن هم بخش هایی از زاگرس ،در زاگرس مرکزی و جنوبی. وسعت این جنگل ها و چمن های حاشیه آن تصویری منحصر به فرد به این منطقه بخشیده – منطقه ای بکر با طبیعتی دست نخورده و بسیار زیبا و خالص در بهار. روستای کارتا ،روستایی کوچک با ۱۷۰ خانوار است وحدود ۹۰۰ نفر جمعیت .عموم مردم روستا از سادات موسوی هستند و بسیاری از آنها با هم خویشاوندند.


٧-روستای ماخونیک

روستای ماخونیک در ۱۴۲ کیلومتری شهرستان بیرجند به دلیل معماری، آداب و رسوم و فرهنگ خاص مردمانش به یکی از هفت روستای شگفت انگیز جهان معروف است.منطقه ماخونیک متشکل از ۱۲ آبادی است که روستای ماخونیک بزرگترین آنها محسوب می ‌شود. این روستا شامل ماخونیک، کفاز، چاپنسر، توتک، سفال‌بند، سولابست، لجونگ (سفلی و علیا)، کلاته بلوچ، دامدامه و میش نو، خارستو و جلارو است.یکی از عمده نشانه‌ های فرهنگی روستای ماخونیک مسکن است که در نوع خود جالب و قابل توجه است چرا که بافت مسکونی روستا در دامنهٔ تپه و خانه‌ ها به طور فشرده‌ به‌ هم و در گودی زمین ساخته شده ‌اند، کف خانه حدود یک متر از سطح زمین پایین ‌تر است و دارای یک درب کوتاه از تنه درختان است باید برای رفتن به داخل خانه دولا شده و به زحمت خود را داخل خانه کرد واغلب یکی دو پله درگاهی را به کف خانه متصل می ‌کنند.آداب و رسوم ساکنان روستا از نحوه قضاوت تا شیوه کشاورزی و از چگونگی تقسیم ارث تا بازی ها همگی از گذشته های دور جریان داشته و اغلب آنها دست نخورده باقی مانده است.ماخونیک به سرزمین لی لی پوتی ها  ایران شهرت دارد چرا که در این روستا سبک زندگی مردمش، معماری خانه ها، آداب و رسوم و باورهای عجیب و غریب و انزوای چندصد ساله اش آن را به یکی از هفت روستای شگفت انگیز جهان مبدل کرده است.یکی از نقاط دیدینی روستای ماخونیک شهرستان سربیشه را برج سنگی آن عنوان کرد و افزود: این برج در طبقات بالای روستا ساخته شده بطوریکه به اطراف روستا اشراف داشته، از این برج جهت دیده بانی استفاده می کردند تا در صورت حمله احتمالی دشمن، به همه اهالی روستا اطلاع دهند.


٨-روستای اصفهک

اصفهک روستایی است تاریخی در ٣۵ کیلومتری شرقی شهر طبس که در جریان زمین لرزه روز ٢۵ شهریور ١٣۵٧ به شدت آسیب دید. با کشته شدن بیش از ٨٠ نفر از ساکنان، روستای تاریخی که برای سده ها محل سکونت بود، متروکه گشته و به تدریج خالی از سکنه شد، بگونه ای که حدود ۵ سال پس از زلزله، تقریبا نشانی از سکونت در روستا به چشم نمی خورد.در پی اقدامات بازسازی پس از حادثه که بلافاصله پس از زلزله شروع شده بود، بازماندگان در خانه هایی که جهت اسکان موقت احداث شده بود، مستقر شدند. به تدریج و با ساخت روستای ساکنان به بخش نوساز که عمدتا واحدهایی حیاط دار بوده و با سبکی متفاوت از الگوی خانه های بومی ساخته می شدند، نقل مکان کردند. با متروکه شدن روستای تاریخی، فرآیند فرسایش و تخریب آن که در معرض عوامل طبیعی و انسانی قرار داشت، شدت یافت، بگونه ای که در بازه ای ٣۵ ساله تاثیر فرسایش بر ابنیه خشتی روستا، به مراتب بیشتر از تخریب ناشی از زمین لرزه بود.ساختار منحصربفرد  معماری روستای اصفخک از یک سو و منظر طبیعی جالب توجه بافت در کنار تمام خاطرات شیرین زندگی در روستا، از عواملی بود که ایده بازگشت به روستای تاریخی و مرمت آن را ایجاد کرد. با شکل گیری ایده مرمت در ذهن جوانان روستا، نخستین اقدامات بازسازی شامل نقشه برداری، محله بندی و برداشت گذرهای روستا در خلال سالهای ٩٢-١٣٩١ انجام شد.بنابراین یک بافت مسکونی جدید در کنار بافت قدیمی بنا شده تا گردشگران فرصت مقایسه اصفهک دیروز و امروز را در کنار هم داشته باشند.


٩-روستای اشتبین

روستای تاریخی اشتبین که مربوط به دوره‌ی صفوی است در شهرستان جلفا قرار دارد. این روستا که در کنار رودخانه‌ی مرزی ارس واقع شده ا ست، به ماسوله‌ی آذربایجان شهرت دارد. اشتبین با معماری خاص و منحصر به فرد  و آثار تاریخی متعدد یکی از جاذبه‌های گردشگری استان آذربایجان شرقی است. ابوالقاسم نباتی شاعر نامدار آذربایجان از هنرمندان این خطه بوده و طبق وصیتش او را در زادگاه خود یعنی اشتبین دفن کرده‌اند. روستای پلکانی اشتبین با ارتفاع ۳۲۶۰ متر مربع از سطح دریا، از توابع بخش سیه‌رود و دهستان نوجه‌مهر شهرستان جلفا در استان آذربایجان شرقی بوده و متشکل از سه آبادی به نام‌های هراس، سیاوشان و جعفرآباد است. در زمان‌های بسیار دور، روستا حالتی قلعه‌مانند داشته و دسترسی به آن بسیار سخت بود. مسافران می‌توانند پس از عبور از جلفا، روستای سیه‌رود، نوردوز و کردشت از سه راهی آبادی هراس وارد اشتبین شوند و تنها راه ارتباطی این روستا با مناطق دیگر، جاده‌ای است که از مرز نوردوز و کردشت به روستا کشیده شده است. رود ارس در سمت شمال این روستا قرار دارد و از فاصله‌ی ۱۴ کیلومتری آن عبور می‌کند. رودهراس نیز در سمت شرقی اشتبین واقع شده است. خانه‌های روستای اشتبین معماری بسیار زیبایی دارد و به شیوه معماری دوره صفویه و قاجاریه ساخته شده است. نرده‌های زیبا، سرستونهای منقش و پنجره‌ها شکل منحصر بفردی به خانه‌های روستای اشتبین داده است. کارگاه‌های تولید ابریشم در این روستا فراوان به چشم می‌خورد.


١٠-روستای داماش

داماش یکی از روستاهای ییلاقی جیرنده از بخش عمارلو می باشد که در ۴۸ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان رودبار و ۱۳۰ کیلومتری رشت در استان گیلان است روستا داماش در حدفاصل جاده رشت به تهران، بین لوشان و منجیل قرار دارد. روستای داماش در منطقه ای کوهستانی و در رشته کوه های البرز و در ارتفاع ۲۲۰۰ متری از سطح آبهای آزاد واقع شده است. روستای زیبای داماش در سال ۱۳۸۷ به عنوان روستای نمونه گردشگری به ثبت رسید. همچنین به یکی از جاذبه های گردشکری روستیای داماش میتوان به گل سوسن چلچراغ اشاره کرد. گل سوسن چلچراغ نخستین گیاهی است که به عنوان میراث ملی در ایران به ثبت رسیده است. از آنجا که شکوفه های این گل با رنگ سفید به صورت واژگون باز می شوند نام سوسن چلچراغی به خود گرفته است. انتهای گلبرگ های آن پوشیده از دانه های برجسته و پرچم های بسیار بلند است. قامت این گل حدود یک متر است. گل سوسن چلچراغ از جمله گل های نادر و کمیابی است که تاکنون، فقط در دو نقطه جهان شناسایی شده است؛ یکی در روستای داماش و دیگری در منطقه لنکرن جمهوری آذربایجان. برخی بر این باورند زیبایی و همانندی این گل به چلچراغ دلیل چنین نام‌گذاری است در حالی که مردم محلی می‌گویند سوسن چلچراغ در شب نورافشانی می‌کند و به همین دلیل چلچراغ نامیده شده است. در واقع پرچم سوسن چلچراغ دارای مواد فلئورسانس است که قابلیت بازتابش نور را دارد.